Không thể “rút” cadimi ra khỏi đất trong một mùa. Nhưng có thể làm cho cadimi nằm yên trong đất thay vì đi lên trái. Đó là logic chung của hầu hết giải pháp đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Viện Cây ăn quả miền Nam và các tỉnh như Tiền Giang (cũ), Đồng Tháp triển khai.
Ba nhóm giải pháp chính
Các mô hình giảm cadimi cho sầu riêng tập trung vào ba hướng: nâng pH đất; dùng chế phẩm sinh học và than sinh học để cố định cadimi, chuyển từ dạng hòa tan sang dạng khó tiêu; và các giải pháp giảm cadimi trong đất như trồng cây có khả năng hút kim loại. Đi kèm là thay đổi cách bón phân.
1. Nâng pH đất bằng vôi
Đây là biện pháp được nhắc nhiều nhất. Khi pH tăng, cadimi bám chặt hơn vào keo đất và ít đi vào dung dịch. Mô hình tại Cai Lậy cho kết quả bước đầu: dùng vôi kết hợp phân bón không chứa cadimi giúp hàm lượng cadimi trên thân lá, trong đất và nước giảm rõ rệt.
Nghiên cứu quốc tế cũng cho kết quả tương tự. Một thí nghiệm trên rau xà lách cho thấy vôi giảm 82–91% lượng cadimi linh động trong đất so với đối chứng. Trên cây ca cao, cây lâu năm có nhiều điểm tương đồng với sầu riêng về cách quản lý đất, bón vôi mặt đất giúp tăng pH và giảm cadimi trong lá.
Lưu ý khi bón vôi cho sầu riêng:
- Đo pH trước, tính lượng vôi theo pH thực tế; mục tiêu đưa đất về khoảng pH phù hợp cho sầu riêng (5,5–6,5), không cố đẩy quá cao.
- Chia nhiều lần, rải đều vùng tán và xới nhẹ; nghiên cứu trên ca cao cho thấy vôi đặt vào hố khoan không lan được trong đất sét.
- Mưa nhiều làm hiệu quả vôi giảm dần, cần đo lại pH định kỳ.
- Bón vôi quá liều có thể làm mất cân đối dinh dưỡng, giảm hấp thu một số vi lượng.
2. Than sinh học (biochar) và chất hữu cơ
Than sinh học là than xốp tạo ra khi nhiệt phân phụ phẩm như trấu, vỏ dừa, phân chuồng trong điều kiện thiếu oxy. Nhờ cấu trúc xốp, nhiều nhóm chức trên bề mặt, tính kiềm và khả năng trao đổi cation cao, biochar giữ kim loại nặng lại trong đất.
Các chuyên gia trong nước đánh giá biochar vừa cải thiện cấu trúc đất, nâng pH, vừa cố định cadimi rất tốt. Đồng Tháp đã đưa biochar vào mô hình kiểm soát cadimi cùng với tăng phân hữu cơ. Số liệu quốc tế: trên xà lách, biochar từ phân bò giảm 65–68% cadimi linh động; trên vườn ca cao ngoài đồng, biochar duy trì mức giảm trung bình khoảng 30% cadimi dễ tiêu trong 10 tháng.
Lưu ý: không phải biochar nào cũng hiệu quả như nhau; một thí nghiệm ghi nhận biochar vỏ cà phê còn làm tăng cadimi trích ly. Chất lượng nguyên liệu và nhiệt độ nhiệt phân quyết định kết quả, vì vậy nên dùng sản phẩm có thông số rõ ràng và tự kiểm chứng trên vườn mình.
3. Năm nguyên tắc bón phân để giảm cadimi
- Bón lân theo nhu cầu thật, dựa trên phân tích đất, không theo thói quen.
- Chọn phân bón có hàm lượng cadimi thấp; yêu cầu nhà cung cấp kết quả kiểm nghiệm kim loại nặng, hoặc tự gửi mẫu phân tích.
- Tăng phân hữu cơ hoai mục để tăng chất hữu cơ giữ cadimi.
- Không để cây thiếu kẽm: kẽm và cadimi có tính chất hóa học gần nhau; nhiều nghiên cứu trên cây lương thực ghi nhận đủ kẽm giúp hạn chế cây hút cadimi. Bón kẽm theo kết quả phân tích, không bón tràn lan.
- Ghi chép mọi lần bón trong nhật ký canh tác, phục vụ truy xuất mã vùng trồng.
4. Giải pháp dài hạn: theo dõi và bản đồ hóa
Viện Cây ăn quả miền Nam đề xuất hướng giải pháp sinh học, “thuận thiên”, đồng thời kiến nghị xây dựng bản đồ nguy cơ cadimi và giám sát định kỳ kim loại nặng trong đất, nước tưới, phân bón và sản phẩm. Đồng Tháp đã khảo sát 115 vùng trồng sầu riêng được cấp mã để đánh giá nguy cơ tồn lưu cadimi.
Lộ trình gợi ý cho một vườn
| Giai đoạn | Việc cần làm |
|---|---|
| Tháng 0 | Phân tích đất (pH, Cd), phân bón đang dùng, nước tưới |
| Tháng 1–3 | Bón vôi theo pH, bổ sung hữu cơ/biochar, điều chỉnh công thức lân |
| Tháng 4–6 | Đo lại pH; theo dõi sinh trưởng |
| Trước thu hoạch 2–4 tuần | Sàng lọc cadimi trên trái đại diện |
| Hằng năm | Lặp lại phân tích đất, so sánh xu hướng |
Mỗi vườn có nền đất khác nhau. Các con số trong bài đến từ nghiên cứu cụ thể và chỉ có giá trị tham khảo; hãy làm việc với cán bộ kỹ thuật địa phương và dựa trên kết quả phân tích của chính vườn mình. Đọc thêm: vì sao sầu riêng nhiễm cadimi.
Cần lấy mẫu và kiểm nghiệm Cadimi, Vàng O cho lô sầu riêng, mít?
AgriSure tiếp nhận yêu cầu, tư vấn quy trình và kết nối dịch vụ lấy mẫu, kiểm nghiệm với phòng thử nghiệm đối tác được công nhận ISO/IEC 17025:2017 (VILAS 1630) cho Cadimi, Vàng O trên sầu riêng, mít. Gọi hoặc Zalo 0878 997 698 để được báo giá và đặt lịch.
Tài liệu tham khảo
- Nông nghiệp và Môi trường: Tiền Giang chủ động kiểm soát chất lượng sầu riêng
- Nông nghiệp và Môi trường: Kiểm soát cadimi trên sầu riêng tại Đồng Tháp
- Nông nghiệp và Môi trường: Làm chủ kỹ thuật sầu riêng vụ nghịch (biochar, pH)
- PMC: Biochar và vôi cố định cadimi trong đất (thí nghiệm xà lách)
- Plant and Soil: Vôi và biochar giảm cadimi trên vườn ca cao
- Nông nghiệp và Môi trường: Cần giải pháp thuận thiên để kiểm soát Cadimi
Số liệu cập nhật đến tháng 10/2026. Danh sách phòng kiểm nghiệm và yêu cầu của thị trường nhập khẩu có thể thay đổi; vui lòng kiểm tra lại thông tin chính thức trước khi xuất hàng.