Chất vàng O (Auramine O) là gì? Vì sao sầu riêng xuất khẩu phải có phiếu kiểm nghiệm vàng O

Trong chợ đầu mối, một trái sầu riêng vỏ vàng đều, gai sáng thường “dễ bán” hơn trái vỏ còn xanh loang lổ. Chính tâm lý chuộng vẻ ngoài này từng khiến một số khâu sơ chế dùng hóa chất tạo màu. Khi Trung Quốc phát hiện tồn dư chất vàng O trên sầu riêng nhập khẩu cuối năm 2024, cả ngành sầu riêng Đông Nam Á lập tức chịu thêm một phép thử bắt buộc.

Vàng O là gì?

Vàng O là tên gọi thông dụng của Auramine O, còn gọi là Basic Yellow 2 (BY2), số CAS 2465-27-2. Đây là phẩm nhuộm tổng hợp nhóm diarylmethane, có màu vàng tươi, tan tốt trong nước và cồn, rẻ và dễ mua.

Trong công nghiệp, vàng O dùng để nhuộm giấy, da, sợi dệt, mực in. Trong phòng thí nghiệm, nó còn được dùng làm thuốc nhuộm huỳnh quang để soi vi khuẩn lao. Vàng O không phải phụ gia thực phẩm và bị cấm dùng trong thực phẩm ở Việt Nam, Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật Bản và nhiều nước khác.

Vàng O độc đến mức nào?

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp auramine vào nhóm 2B, tức “có thể gây ung thư cho người”, dựa trên các thí nghiệm cho thấy khi động vật được cho uống liều cao, chất này gây u gan ở chuột nhắt và chuột cống. Riêng quá trình sản xuất auramine được IARC xếp nhóm 1 do liên quan đến nguy cơ ung thư bàng quang ở công nhân.

Ngoài nguy cơ ung thư, bảng dữ liệu an toàn hóa chất ghi nhận vàng O có hại khi nuốt phải và gây kích ứng mắt. Vì không có lợi ích dinh dưỡng hay công nghệ hợp pháp nào trong thực phẩm, giới hạn chấp nhận được với vàng O trên thực tế là không phát hiện.

Vàng O đi vào chuỗi sầu riêng bằng cách nào?

Theo các chuyên gia ngành rau quả, vàng O từng bị dùng sau thu hoạch để làm vỏ sầu riêng vàng đẹp, đồng màu và trông “chín đều” hơn. Có ba con đường chính khiến tồn dư xuất hiện:

• Nhúng hoặc phun dung dịch xử lý có lẫn phẩm màu trong khâu sơ chế, kể cả khi người làm không biết thành phần thật của sản phẩm.
• Nhiễm chéo từ dụng cụ, bồn nhúng, bao bì. Kiểm tra tại Thái Lan từng phát hiện tồn dư không chỉ trên vỏ mà cả trên bao bì đóng gói.
• Thấm vào bên trong. Phía Trung Quốc nhận định vàng O có thể đi tới phần cơm, nên mẫu kiểm tra không chỉ dừng ở vỏ.

Dòng thời gian: từ sầu riêng Thái Lan đến yêu cầu 100% lô hàng

• Cuối năm 2024: Hải quan Trung Quốc phát hiện tồn dư vàng O trên một số lô sầu riêng Thái Lan.
• Đầu năm 2025: Sầu riêng Thái Lan và Việt Nam vào Trung Quốc phải có thêm giấy kiểm định vàng O, bên cạnh cadimi. Một doanh nghiệp Việt từng phải quay đầu 170 tấn sầu riêng vì thiếu giấy này.
• 17/1/2025: Phía Trung Quốc bắt đầu công nhận các phòng thử nghiệm vàng O của Thái Lan và Việt Nam.
• 2025: Phía Trung Quốc tiếp tục cảnh báo một số lô sầu riêng Việt Nam chứa vàng O. Lô hàng bị trả về phải kiểm vàng O trước khi được tiêu thụ trong nước.
• 5/8/2026: Việt Nam có 39 cơ sở có tên trong danh sách kiểm nghiệm chỉ tiêu vàng O.

Nhà vườn và cơ sở đóng gói cần làm gì?

1. Kiểm soát mọi dung dịch xử lý sau thu hoạch. Chỉ dùng sản phẩm có nhãn, thành phần rõ ràng, được phép lưu hành. Không dùng dung dịch “tự pha” hay mua trôi nổi.
2. Vệ sinh bồn nhúng, kệ, thùng chứa giữa các đợt, tránh tồn dư tích tụ.
3. Kiểm soát bao bì, giấy lót. Bao bì in màu kém chất lượng cũng là điểm cần lưu ý.
4. Ghi nhật ký sơ chế theo từng lô để truy xuất khi có cảnh báo.
5. Chấp nhận màu tự nhiên của trái. Một lô vỏ không đều màu vẫn tốt hơn nhiều so với một lô bị trả về.

Câu hỏi thường gặp

Nhìn bằng mắt có phát hiện được vàng O không?

Không. Màu vàng tự nhiên của vỏ và màu do phẩm nhuộm rất khó phân biệt bằng mắt, nhất là ở nồng độ thấp. Muốn kết luận phải phân tích bằng sắc ký lỏng ghép khối phổ (LC-MS/MS), phương pháp mà Việt Nam đã chuẩn hóa trong TCVN 12267:2018.

Sầu riêng đông lạnh có phải kiểm vàng O không?

Phía Trung Quốc từng lưu ý không dùng sầu riêng tươi bị trả về để chế biến đông lạnh, vì sản phẩm này có thể bị kiểm soát tương tự. Doanh nghiệp nên xác nhận yêu cầu cụ thể theo từng mặt hàng trước khi ký hợp đồng.

Vàng O khác cadimi thế nào?

Cadimi là kim loại nặng tích lũy từ đất, khó tránh hoàn toàn và được phép ở mức rất thấp. Vàng O là hóa chất do con người đưa vào, hoàn toàn tránh được và không được phép có mặt. Xem thêm: xét nghiệm cadimi sầu riêng.

Tài liệu tham khảo

1. PMC: Auramine O, phân loại IARC nhóm 2B
2. IARC Summaries & Evaluations: Auramine
3. Vietnamnet: Trung Quốc phát hiện chất vàng O ở sầu riêng Thái Lan
4. CafeF: Sầu riêng quay đầu từ Trung Quốc phải kiểm vàng O
5. Nông nghiệp và Môi trường: Ngành hàng sầu riêng Thái Lan lao đao
6. TCVN 12267:2018 xác định auramine bằng LC-MS/MS

Số liệu cập nhật đến tháng 10/2026. Danh sách phòng kiểm nghiệm và yêu cầu của thị trường nhập khẩu có thể thay đổi; vui lòng kiểm tra lại thông tin chính thức trước khi xuất hàng.